در ادامه مقالات پیشین و با هدف ارائه تصویری جامع از شبکه پایانههای مرزی ایران، در این بخش به بررسی دو پایانه مهم دیگر، یعنی اینچهبرون و مهران (با تمرکز بر جنبههای تجاری) میپردازیم. همچنین، نگاهی گذرا به سایر پایانههای فعال و نقش آنها در تسهیل حمل و نقل جادهای و تجارت بینالمللی خواهیم داشت. استفاده از خدمات باربری آنلاین میتواند فرآیند ارسال و دریافت کالا از طریق این مرزها را برای تجار و صاحبان کسبوکار تسهیل نماید.
۱۴. پایانه مرزی اینچهبرون (استان گلستان – مرز ترکمنستان)
- موقعیت و اهمیت: پایانه مرزی اینچهبرون در استان گلستان، در مرز ایران با ترکمنستان واقع شده و به ایستگاه اترک در ترکمنستان متصل است. این پایانه بخش مهمی از خط آهن بینالمللی ایران-ترکمنستان-قزاقستان است که کشورهای حوزه CIS را به خلیج فارس و آبهای آزاد متصل میکند و نقش کلیدی در کریدور ریلی شمال-جنوب دارد. با تصویب منطقه آزاد تجاری-صنعتی اینچهبرون، اهمیت آن دوچندان شده است. این مرز برای شرکتهایی که خدمات باربری اینترنتی تهران به مقاصد آسیای میانه ارائه میدهند، یک گزینه استراتژیک است.
- تشریفات گمرکی و اسناد مورد نیاز: رویههای معمول گمرکی برای صادرات، واردات و ترانزیت ریلی و جادهای در این پایانه انجام میشود.
- زیرساختها و امکانات فیزیکی: این پایانه دارای ایستگاه راهآهن با امکانات رفاهی است. با این حال، کمبود برخی زیرساختهای ضروری مانند امکانات تخلیه و بارگیری و انبار گزارش شده است. اداره کل راهآهن شمال شرق ۲ حدود ۵۴۰ هکتار زمین در اینچهبرون برای ایجاد مرکز لجستیک در اختیار دارد.
- خدمات ارائه شده: خدمات حمل و نقل ریلی و جادهای بینالمللی، ترانزیت کالا. این پایانه برای حمل بار سنگین از طریق ریل و همچنین حمل خرده بار مناسب است.
- عمده کالاهای عبوری:
- صادراتی: ید، لوله پروفیل، پنیر، تخته نورد، خرما، مفتول، شیرخشک، سازه فلزی، سیمان، سرامیک، کاشی، پسته به مقاصد ترکمنستان، عراق، افغانستان، بلغارستان، قزاقستان، رومانی.
- وارداتی: مواد اولیه، ماشینآلات خط تولید، مولد گازی، دیزل ژنراتور، پارچه از چین، انگلستان، ترکمنستان، هند، قزاقستان، ترکیه.
- ترانزیتی: آرد، گندم، روغن، لوازم یدکی، نشاسته از ترکیه، ترکمنستان، روسیه و امارات.
- ظرفیت: ظرفیت اولیه خط ریلی بیش از ۳ میلیون تن بار در سال با قابلیت افزایش تا ۱۰ میلیون تن بوده است. ظرفیت تبادل واگن در آبان ۱۴۰۱ به ۱۰۰ واگن در روز افزایش یافت. با این حال، ظرفیت ترخیص گمرک اینچهبرون گاهی جوابگوی خودروهای ترانزیتی نیست.
۱۵. پایانه مرزی مهران (استان ایلام – مرز عراق) (جنبههای تجاری)
- موقعیت و اهمیت: پایانه مرزی مهران در استان ایلام، ۸۵ کیلومتری جنوب غربی شهر ایلام واقع شده و با فاصله تقریبی ۲۳۰ کیلومتری تا بغداد، نزدیکترین نقطه مرزی ایران به پایتخت عراق و شهرهای مذهبی آن کشور است. این مرز علاوه بر اهمیت فوقالعاده برای تردد زائران، یکی از کانونهای اصلی صادرات کالا به عراق نیز محسوب میشود. شرکت حمل و نقل پیشتاز ، باربری آنلاین میتواند از این مرز برای ارسال محمولات تجاری به عراق استفاده کند.
- تشریفات گمرکی و اسناد مورد نیاز: رویههای گمرکی برای صادرات کالا و همچنین امور مسافری در این پایانه انجام میشود. بازارچه مرزی مهران نیز در این منطقه فعال است.
- زیرساختها و امکانات فیزیکی: پایانه مهران دارای امکانات گستردهای برای مسافران و زائران است. در بخش تجاری نیز، بازارچه مرزی با غرفههای متعدد وجود دارد. بازنگری طرح جامع پایانه مرزی مهران با رویکرد توسعه تجاری در دستور کار قرار دارد.
- خدمات ارائه شده: خدمات گمرکی برای صادرات کالا، تسهیل تردد مسافران و زائران، خدمات بازارچهای. این مرز برای حمل بار سبک و کالاهای مصرفی به عراق بسیار فعال است.
- عمده کالاهای عبوری:
- کالاهای صادراتی: محصولات پتروشیمی، تجهیزات نیروگاهی، مصالح ساختمانی، کاشی و سرامیک، ساختههای فلزی و پلاستیکی، و محصولات کشاورزی. از طریق بازارچه نیز انواع محصولات کشاورزی، صنایع دستی، مصالح ساختمانی و مواد مصرفی دیگر صادر میشود.
- ظرفیت: به طور متوسط روزانه ۴۰۰ کامیون حامل کالاهای صادراتی پس از انجام تشریفات گمرکی از این مرز عازم عراق میشوند.
مروری بر سایر پایانههای مرزی فعال و اهمیت آنها
علاوه بر پایانههایی که به تفصیل بررسی شدند، پایانههای مرزی ایران دیگری نیز در شبکه حمل و نقل جادهای و تجارت بینالمللی کشور نقشآفرینی میکنند. از جمله مهمترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- پایانه مرزی باشماق (استان کردستان – مرز عراق/اقلیم کردستان): یکی از مرزهای مهم تجاری با اقلیم کردستان عراق است و بازارچه مرزی فعالی دارد. برای صادرات انواع کالا و حمل خرده بار به این منطقه مناسب است.
- پایانه مرزی جلفا (استان آذربایجان شرقی – مرز جمهوری آذربایجان/نخجوان و نزدیکی به ارمنستان): با توجه به قرارگیری در منطقه آزاد ارس، از اهمیت تجاری و ترانزیتی ویژهای برخوردار است و دارای اتصالات ریلی نیز میباشد.
- پایانه مرزی شلمچه (استان خوزستان – مرز عراق): یکی دیگر از مرزهای مهم با جنوب عراق است که در منطقه آزاد اروند قرار گرفته و برای حمل و نقل ترکیبی (جادهای، ریلی و دسترسی به بنادر) پتانسیل بالایی دارد. باربری پیشتاز تهران میتواند از این مرز برای ارسال کالا به بصره و مناطق اطراف آن استفاده کند.
هر یک از این پایانهها، با توجه به موقعیت جغرافیایی، کشورهای همجوار، زیرساختهای موجود و نوع کالاهای عبوری، ویژگیهای خاص خود را دارند. شرکتهای حمل و نقل و تجار میتوانند با بررسی دقیق این ویژگیها و بهرهگیری از خدمات باربری آنلاین، بهترین مسیر و پایانه را برای عملیات لجستیکی خود انتخاب نمایند. دسترسی به اطلاعات بهروز در مورد وضعیت جادهها، قوانین گمرکی، و ظرفیت پایانهها از طریق پلتفرمهای باربری آنلاین و سایر سامانههای مرتبط، میتواند به تصمیمگیری آگاهانه کمک شایانی کند.