در ادامه بررسی دقیق پایانههای مرزی ایران، در این مقاله به چهار پایانه مهم دیگر یعنی میرجاوه، رازی، تمرچین و پرویزخان میپردازیم. این پایانهها نقش کلیدی در حمل و نقل جادهای و تجارت با کشورهای همسایه، به ویژه در زمینه حمل بار سنگین و کالاهای تجاری مختلف، ایفا میکنند. آشنایی با جزئیات این مرزها برای شرکتهای فعال در حوزه باربری بین المللی و صاحبان کالا ضروری است.
۵. پایانه مرزی میرجاوه (استان سیستان و بلوچستان – مرز پاکستان)
موقعیت و اهمیت: پایانه مرزی میرجاوه در شرقیترین نقطه ایران، در استان سیستان و بلوچستان و در ۷۵ کیلومتری جنوب شرقی زاهدان قرار دارد. این پایانه تنها مرز قانونی استان برای عبور مسافران و یکی از قدیمیترین و مهمترین گمرکات کشور برای تجارت با پاکستان است. راهآهن، میرجاوه را به کویته پاکستان متصل میکند و این پایانه دروازهای کلیدی برای تجارت با شبهقاره هند محسوب میشود. گمرک و بازارچه میرجاوه با گمرک تفتان در کشور پاکستان هممرز است و برای شرکتهایی که در زمینه باربری آنلاین به مقصد پاکستان فعالیت دارند، اهمیت ویژهای دارد.
تشریفات گمرکی و اسناد: گمرک میرجاوه رویههای صادرات قطعی، واردات قطعی، ورود موقت، خروج موقت، ترانزیت و امور مسافری را انجام میدهد. فرآیند ترخیص شامل دریافت قبض انبار، ثبت اظهارنامه در سامانه EPL، بررسی و ارزیابی کالا، پرداخت هزینهها و صدور پروانه گمرکی است. مدارک لازم عبارتند از: فاکتور خرید، بارنامه، گواهی مبدأ، قبض انبار، و در صورت نیاز، گواهی بهداشت، استاندارد و قرنطینه دامپزشکی.
زیرساختها و امکانات: بنای قدیمی گمرک میرجاوه، قدمت تاریخی آن را نشان میدهد. این گمرک یک واحد قضایی مستقل دارد و امکان انجام امور مرزنشینان را فراهم کرده است. نزدیکی به مرز و دسترسی آسان به شهرهای مرزی پاکستان از مزایای آن به شمار میرود.
خدمات ارائه شده: این گمرک کلیه رویههای گمرکی ذکر شده و خدمات مرتبط با تجارت مرزی را ارائه میدهد.
عمده کالاهای عبوری:
- صادراتی: گمرک میرجاوه به عنوان گمرک تخصصی، صادرات فرآوردهها و مشتقات نفتی و گازی را انجام میدهد. سایر کالاهای صادراتی شامل میلههای آهنی یا فولادی، سبزیجات، تخم گشنیز، فلفل، خرما، سیمان، و مصالح ساختمانی است. این مرز برای ارسال خرده بار و همچنین محمولههای بزرگ مناسب ارزیابی میشود.
- وارداتی: عمدهترین اقلام وارداتی از پاکستان شامل انبه، گاو و موز هستند. همچنین، از این مرز، مواد غذایی، مواد اولیه صنعتی و ماشینآلات نیز به کشور وارد میشود.
ظرفیت: فعالان اقتصادی حجم قابل توجهی از مبادلات تجاری با پاکستان را از این مرز انجام میدهند و این پایانه پتانسیل بالایی برای حمل بار سنگین و ترانزیت کالا دارد.
۶. پایانه مرزی رازی (استان آذربایجان غربی – مرز ترکیه)
موقعیت و اهمیت: پایانه مرزی رازی در شهرستان خوی استان آذربایجان غربی واقع شده و به گذرگاه مرزی کاپیکوی در سمت ترکیه متصل است. این مرز تنها مرز ایران با ترکیه است که هم ارتباط جادهای و هم ریلی دارد و از این حیث اهمیت ویژهای در حمل و نقل کالا و مسافر پیدا کرده است. نزدیکی آن به شهر وان ترکیه، آن را به یک مسیر ارتباطی مهم، بهخصوص برای شرکتهای باربری پیشتاز تهران که به دنبال مسیرهای متنوع به ترکیه هستند، تبدیل کرده است.
تشریفات گمرکی و اسناد: مراحل ترخیص کالا از گمرک رازی عبارت است از: ثبت سفارش، دریافت مجوزهای لازم، ارائه اسناد و مدارک (شامل مجوز ثبت سفارش، گواهی مبدأ، فاکتور تجاری، لیست بستهبندی، بارنامه، اظهارنامه گمرکی، گواهی بازرسی، رسید پرداخت حقوق و عوارض)، بررسی و بازرسی کالا، پرداخت حقوق و عوارض گمرکی، صدور پروانه ترخیص و در نهایت بارگیری و حمل کالا.
زیرساختها و امکانات: این پایانه دارای زیرساختهای جادهای و ریلی است. دولت برنامههایی برای ساماندهی و توسعه این پایانه در دست اجرا دارد.
خدمات ارائه شده: گمرک رازی خدمات گمرکی برای ترخیص انواع کالاها را ارائه میدهد.
عمده کالاهای عبوری: عموماً کالاهایی که تجار از این گمرک ترخیص میکنند شامل محصولات کشاورزی، محصولات صنعتی، مواد اولیه، محصولات مصرفی و محصولات غذایی است. این مرز برای حمل بار سبک و همچنین محمولات تجاری متوسط مناسب است.
ظرفیت: گمرک رازی محمولههایی از ترکیه، کشورهای اروپایی، چین و کشورهای آسیای میانه دریافت میکند. حجم تردد آن نسبت به بازرگان کمتر است اما به عنوان یک مسیر جایگزین و تخصصی عمل میکند.
۷. پایانه مرزی تمرچین (پیرانشهر، استان آذربایجان غربی – مرز عراق/اقلیم کردستان)
موقعیت و اهمیت: گذرگاه مرزی تمرچین در استان آذربایجان غربی، نزدیک به شهر پیرانشهر، قرار دارد و یکی از مرزهای رسمی بین ایران و عراق (اقلیم کردستان) است. این پایانه محل اصلی تبادلات تجاری بین ایران و اقلیم کردستان عراق و همچنین سایر کشورهای حوزه مدیترانه به شمار میرود. این مرز برای شرکت حمل و نقل پیشتاز که در مسیر عراق فعالیت میکند، اهمیت دارد.
تشریفات گمرکی و اسناد: مراحل ترخیص کالا شامل اخذ کارت بازرگانی، تهیه پرفرما و پکینگ لیست، اخذ مجوز ثبت سفارش بازرگانی، بیمه کردن کالا، تکمیل اسناد و تشکیل پرونده، و در نهایت تنظیم، بررسی و تایید اظهارنامه توسط گمرک است.
زیرساختها و امکانات: مقامات مسئول در سالهای اخیر زیرساختهای این گذرگاه را برای پاسخگویی به حجم بالای تردد مسافران و کالاها بهبود دادهاند.
خدمات ارائه شده: این پایانه خدمات گمرکی برای واردات، صادرات و ترانزیت کالا را ارائه میدهد.
عمده کالاهای عبوری: تجار کالاهای مختلفی از جمله مواد غذایی، پوشاک، کالاهای تولید داخل مانند زعفران و فرش، ماشینآلات، صنایع فلزی، سیمان و لوازم صنعتی را از این مرز ترخیص میکنند. این پایانه برای حمل بار سنگین و پروژههای صنعتی مناسب است.
ظرفیت: این مرز سالانه حجم قابل توجهی از تبادلات را به خود اختصاص میدهد و کشور سهم قابل توجهی از صادرات خود را از این مرز انجام میدهد.
۸. پایانه مرزی پرویزخان (استان کرمانشاه – مرز عراق/اقلیم کردستان)
موقعیت و اهمیت: پایانه مرزی پرویزخان در شهرستان قصر شیرین استان کرمانشاه، در مرز با اقلیم کردستان عراق واقع شده است. این مرز یکی از قطبهای اقتصادی کشور و از مهمترین گذرگاههای تجاری با عراق، به ویژه اقلیم کردستان، محسوب میشود. گزارشها حجم بالای ترانزیت ورودی کشور از این پایانه را نشان میدهند و این مرز برای باربری اینترنتی تهران که به دنبال مسیرهای فعال به عراق است، جذابیت دارد.
تشریفات گمرکی و اسناد: این پایانه رویههای معمول گمرکی برای صادرات، واردات و ترانزیت را انجام میدهد.
زیرساختها و امکانات: بازارچه مرزی پرویزخان در این منطقه فعال است و مسئولان برنامههایی برای توسعه آن در دست اقدام دارند. با این حال، گزارشهایی نیز مبنی بر نیاز به بهبود زیرساختها به گوش میرسد.
خدمات ارائه شده: این پایانه خدمات گمرکی برای مبادلات تجاری و ترانزیت ارائه میدهد. همچنین، مسافران میتوانند با خودروی شخصی خود (به جز زوار عتبات عالیات) به اقلیم کردستان عراق تردد کنند.
عمده کالاهای عبوری:
- صادراتی: صادرکنندگان روزانه حجم بالایی از انواع کالا شامل میوه و ترهبار، لبنیات، مصالح ساختمانی و مصنوعات فلزی و پلاستیکی را به اقلیم کردستان عراق صادر میکنند.
- ترانزیتی: عمده کالاهای ترانزیتی مبدأ از این مرز شامل مازوت، نفتا و روغن صنعتی است که شرکتهای حمل و نقل آن را به بنادر جنوبی کشور و از آنجا به سایر مقاصد ارسال میکنند. این پایانه برای حمل بار سنگین، به ویژه محمولات سوختی، بسیار فعال است.
ظرفیت: روزانه تعداد زیادی کامیون از مرز پرویزخان کالا به عراق حمل میکنند و مجموع مبادلات تجاری آن رقم قابل توجهی را نشان میدهد.